Brexit: Hành Trình “Ly Hôn” Đầy Biến Động của Vương Quốc Anh và Liên Minh Châu Âu

Brexit là một thuật ngữ được ghép lại từ “Britain” (Anh) và “exit” (rời đi), ám chỉ sự kiện Vương quốc Anh rời khỏi Liên minh Châu Âu (EU). Quyết định lịch sử này đã mở ra một chương mới, đầy thử thách và biến động, không chỉ đối với nước Anh mà còn đối với cả EU và trật tự thế giới.

Brexit là gì?

Ngày 13 tháng 11 năm 2018 đánh dấu một cột mốc quan trọng khi Anh và EU đạt được một thỏa thuận sơ bộ về việc Anh rút khỏi EU sau hai năm đàm phán căng thẳng. Dù đây mới chỉ là thỏa thuận ban đầu và còn nhiều rào cản phía trước để đạt được thỏa thuận cuối cùng, nhưng nó được xem là dấu hiệu tích cực cho những bước đi tiếp theo của cả hai bên.

Cụm từ “Brexit” được sử dụng tương tự như “Grexit” từng được dùng để nói về khả năng Hy Lạp rời khỏi EU.

Những Nguyên Nhân Sâu Xa Dẫn Đến Brexit

Sau 45 năm là thành viên (từ 1973 đến 2018), quyết định đòi rời khỏi Liên minh Châu Âu của Anh là một sự kiện mang tầm ảnh hưởng lớn. Vậy, những yếu tố nào đã thúc đẩy quốc gia này đưa ra lựa chọn mang tính lịch sử đó?

1. Cuộc Khủng Hoảng Di Cư và Lo Ngại Về Bản Sắc Văn Hóa

Làn sóng di cư ngày càng gia tăng đã làm dấy lên những lo ngại sâu sắc trong lòng người dân Anh về sự xáo trộn bản sắc văn hóa truyền thống. Họ e ngại việc phải tiếp nhận những luồng văn hóa mới từ người nhập cư, kèm theo đó là nỗi sợ về sự lan rộng của chủ nghĩa cực đoan Hồi giáo, có thể đe dọa an ninh quốc gia.

Các cuộc khảo sát cho thấy, sự bất mãn với cuộc khủng hoảng di cư là một trong những động lực chính thúc đẩy cử tri Anh ủng hộ Brexit. Số lượng người nhập cư ngày càng tăng đã làm gia tăng sự phẫn nộ trong công chúng, đặc biệt khi các chính sách của chính phủ tỏ ra kém hiệu quả trong việc kiểm soát dòng người nhập cư, gây áp lực lên thị trường lao động và các dịch vụ công cộng.

2. Nội Chính Bất Ổn và “Chủ Nghĩa Hoài Âu Mâu Thuẫn”

Trong Đảng Bảo thủ của Anh, một bộ phận nghị sĩ, được gọi là “những người hoài Âu” (Eurosceptics), luôn mang trong mình sự nghi ngờ sâu sắc về EU, thậm chí mong muốn rút khỏi các thể chế liên quan của châu Âu. Thủ tướng Cameron đã từng nỗ lực để xoa dịu nhóm này, nhưng dường như không bao giờ là đủ đối với họ.

Vào năm 2010, số lượng thành viên hoài Âu trong Đảng Bảo thủ chiếm đa số, và họ bắt đầu gây áp lực mạnh mẽ đòi một cuộc trưng cầu dân ý về việc ở lại EU. Chính áp lực nội bộ này đã đặt Thủ tướng Cameron vào thế khó.

Sau một thời gian dài “đấu tranh ngầm” với phe hoài Âu, ông Cameron buộc phải cam kết tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý về Brexit vào cuối năm 2017. Lời hứa này càng trở nên khó thoái thác hơn sau khi ông tái đắc cử vào năm 2015.

3. Sự Trỗi Dậy Mạnh Mẽ của Đảng Độc Lập Anh (UKIP)

Tháng 1 năm 2013, Đảng UKIP đã có bước đột phá khi giành được 1/4 số phiếu bầu trong một cuộc bầu cử địa phương tại Anh. Điều này gây ra lo ngại rằng nhiều nghị sĩ thuộc Đảng Bảo thủ có thể chuyển sang ủng hộ UKIP, buộc ông Cameron phải thực hiện lời hứa tổ chức cuộc trưng cầu dân ý.

UKIP và Nigel Farage đóng vai trò quan trọng trong chiến dịch Brexit.

Năm 2015, Đảng UKIP cùng với lãnh đạo của họ, Nigel Farage, đã giành được hàng triệu phiếu bầu trong cuộc tổng tuyển cử, bao gồm cả những cử tri trước đây từng ủng hộ Công đảng hoặc Đảng Bảo thủ. Sau thành công này, sự xuất hiện liên tục của ông Farage trên truyền thông đã góp phần quan trọng vào chiến dịch vận động chống nhập cư và tạo đà cho sự thành công của Brexit.

4. Những Khía Cạnh Khác Thúc Đẩy Brexit

• Mối đe dọa đến chủ quyền quốc gia: Anh cảm thấy EU đe dọa chủ quyền của mình khi nhiều hiệp ước của EU đã chuyển giao một lượng quyền lực đáng kể từ các quốc gia thành viên sang cơ quan trung ương của EU tại Brussels.
• Bất mãn với các quy định của EU: Nhiều quy định của EU bị coi là phi lý và rườm rà, ví dụ như quy định cấm trẻ em dưới 8 tuổi thổi bóng bay, hạn chế công suất máy hút bụi, hay các quy định về hạn ngạch đánh bắt cá.
• Mong muốn tự chủ và độc lập: Những người ủng hộ Brexit tin rằng sau khi rời khỏi EU, Anh sẽ có quyền tự do hơn trong việc đánh thuế, ban hành luật pháp, quyết định chính sách nhập cư, không còn phụ thuộc vào các quyết định của Ủy ban Châu Âu, và Tòa án Anh sẽ khôi phục lại quyền lực của mình.

Tác Động Sâu Rộng của Brexit Lên Anh và Thế Giới

1. Ảnh Hưởng của Brexit Đến Vương Quốc Anh

• Kinh tế: Việc Brexit đạt được thỏa thuận cuối cùng mở ra một giai đoạn bất định cho nền kinh tế Anh trong mối quan hệ tương lai với Châu Âu. Anh vẫn sẽ chịu tác động từ nền kinh tế chung của châu Âu, nhưng lại mất đi vị thế quan trọng trên bàn đàm phán và vai trò trong việc quyết định các vấn đề chung. Người dân Anh có thể phải đối mặt với mức thuế cao hơn, không còn nhận được những hỗ trợ như khi còn là thành viên EU. Dự kiến kinh tế Anh có thể suy giảm trong vòng 5 năm tới, với tổn thất lên tới 100 tỷ bảng (khoảng 5% GDP), đồng bảng mất giá 20%, thất thu về thương mại và tài chính, cùng với nguy cơ mất việc làm do các doanh nghiệp rời đi.
• Chính trị – Xã hội: Brexit đã gây ra sự chia rẽ sâu sắc trong lòng nước Anh. Kết quả trưng cầu dân ý năm 2016 (52% ủng hộ Brexit, 48% phản đối) phản ánh rõ sự đối lập ý kiến này. Sự chia rẽ lan sang cả Chính phủ và Quốc hội, với những quan điểm trái chiều giữa Thượng viện và Hạ viện. Sự phân hóa này còn thể hiện qua các nhóm lợi ích xã hội: nhóm hưởng lợi từ toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế phản đối Brexit, trong khi nhóm hưởng lợi từ chủ nghĩa biệt lập và dân túy lại ủng hộ mạnh mẽ.
• Quân sự – Đối ngoại: Anh có thể không còn là đồng minh quan trọng của Mỹ tại Châu Âu và có những lo ngại về sự suy giảm ảnh hưởng quân sự.

2. Tác Động của Brexit Đối Với Liên Minh Châu Âu (EU)

Brexit là một tổn thất lớn đối với EU, bởi nền kinh tế Anh chiếm 1/6 GDP của khối và thị trường Anh chiếm tới 10% kim ngạch xuất khẩu của EU. Khi Anh rời đi, quy mô kinh tế của EU bị giảm đáng kể, thương mại giữa Anh và các nước EU sụt giảm do hàng rào thương mại tăng.

Brexit được xem là dấu hiệu suy yếu của EU và có thể tạo ra tiền lệ xấu, khuyến khích các quốc gia thành viên khác cũng rời đi, dẫn đến nguy cơ tan rã của liên minh. Nếu EU tan rã, nền kinh tế toàn cầu sẽ phải đối mặt với những tác động nghiêm trọng, thậm chí là một cơn khủng hoảng kinh tế mới.

Brexit gây ra sự hỗn loạn chính trị và kinh tế cho cả Anh và EU.

Đối với EU, Brexit là một cú sốc lớn, đòi hỏi sự thay đổi không chỉ về kinh tế mà còn là một cuộc cách mạng về chiến lược và địa chính trị của khối liên minh kinh tế – chính trị lớn nhất thế giới này.

3. Ảnh Hưởng của Brexit Đối Với Thế Giới

• Đối Với Các Nền Kinh Tế Lớn:
  • Hoa Kỳ: Quan hệ thương mại và đầu tư với Anh sẽ khiến Mỹ chịu thiệt hại. Anh là đối tác thương mại lớn ở châu Âu, việc tách khỏi EU làm giảm khả năng tiếp cận thị trường EU của Mỹ, ảnh hưởng đến doanh thu và lợi nhuận của các doanh nghiệp Mỹ.
  • Nhật Bản: Brexit tác động tiêu cực đến các nguồn đầu tư của Nhật Bản tại Anh. Đồng Yên có thể tăng giá mạnh, ảnh hưởng đến nền kinh tế Nhật Bản và các chính sách cải tổ của chính phủ.
  • Trung Quốc: Quan hệ thương mại giữa EU và Trung Quốc rất lớn. Nền kinh tế Trung Quốc, vốn đang gặp khó khăn, sẽ ít nhiều chịu ảnh hưởng ngắn hạn từ sự bất ổn của thị trường EU.
• Đối Với Việt Nam:
  • Hiệp Định EVFTA: Việc Anh rời EU có thể dẫn đến điều chỉnh chính sách thuế quan của EU, ảnh hưởng đến Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA).
  • Quan Hệ Thương Mại Việt-Anh: Chính sách thương mại và thuế quan của Anh sau Brexit sẽ thay đổi, tác động đến quan hệ thương mại song phương.
  • Cơ Hội Mới: EU có thể cần lấp đầy khoảng trống mà Anh để lại, mở ra cơ hội mới cho thương mại và ngoại giao của Việt Nam với EU.
  • Kim Ngạch Xuất Khẩu: Kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang EU có thể bị ảnh hưởng, do thị trường này đang trải qua những biến đổi lớn về quy mô và sự ổn định sau Brexit.

Tại Sao Brexit Lại Là Một Vấn Đề Lớn?

Không phải ngẫu nhiên mà sự kiện Brexit lại gây chấn động và có tầm ảnh hưởng sâu rộng như vậy. Brexit đã và đang gây ra nhiều vấn đề khó lường không chỉ cho riêng Anh mà còn cho cả khối Liên minh Châu Âu.

Brexit Ảnh Hưởng Tới Anh Như Thế Nào?

Châu Âu là một trong những thị trường xuất khẩu quan trọng nhất của Anh và cũng là nguồn đầu tư nước ngoài lớn nhất. Việc là thành viên của EU đã giúp Anh củng cố vị thế là một trung tâm tài chính toàn cầu.

Sau cuộc trưng cầu dân ý, liên tục có những thông tin đe dọa về việc các tập đoàn lớn sẽ rời khỏi Anh nếu nước này rời EU. Điển hình như hãng chế tạo máy bay Airbus, tạo ra hàng chục nghìn việc làm tại Anh và hỗ trợ hơn 100.000 việc làm khác.

Theo ước tính của Chính phủ Anh, nền kinh tế nước này có thể tăng trưởng ít hơn từ 4% đến 9% trong vòng 15 năm tới so với việc tiếp tục ở lại EU, tùy thuộc vào cách thức rời đi.

Trải qua 46 năm hội nhập kinh tế với EU, việc tháo gỡ những kết nối này không hề dễ dàng. Quá trình Brexit đã bị lung lay bởi sự chia rẽ sâu sắc, dẫn đến việc phải trưng cầu dân ý. Thậm chí, Quốc hội Anh đã chia rẽ thành nhiều phe phái, khiến cho việc đưa ra một kế hoạch Brexit được tất cả các nghị sĩ ủng hộ trở nên vô cùng khó khăn.

Thủ tướng Theresa May đã mất đến 18 tháng để thương thảo một thỏa thuận “ly hôn” với EU, nhưng kết quả là nhiều bộ trưởng đã từ chức. Ban đầu, kế hoạch của bà May là giữ Anh trong liên minh thuế quan và thương mại ít nhất cho đến cuối năm 2020, nhưng sau đó bà đã xác định cắt đứt mọi mối liên hệ này. Tuy nhiên, mối quan hệ mới giữa Anh và EU lại không có gì thay thế được đưa ra.

Khi kế hoạch Brexit của bà May được trình lên, nó đã bị bác bỏ trong tháng Giêng với tỷ lệ chênh lệch kỷ lục là 230 phiếu. Lần tiếp theo vào tháng 3, con số này giảm xuống còn 149 phiếu. Gần đây nhất, sự chênh lệch đã thu hẹp đáng kể, chỉ còn 58 phiếu.

Brexit Gay Cấn Như Thế Nào?

Khi nguy cơ một thỏa thuận Brexit không được thông qua cận kề, một viễn cảnh đáng sợ đã diễn ra. Bà May đã nỗ lực hết sức để tranh thủ sự ủng hộ cho thỏa thuận này, thậm chí đánh đổi cả chức Thủ tướng để nài nỉ các nghị sĩ bỏ phiếu. Điều này càng làm dấy lên những đồn đoán về việc ai sẽ kế nhiệm bà, gây ra những cuộc đấu đá nội bộ trong Đảng Bảo thủ.

Cùng lúc đó, Nghị viện Anh đã có một bước đi bất thường khi tổ chức một loạt các cuộc bỏ phiếu để thăm dò các khả năng Brexit khác với kế hoạch của bà May, bất chấp sự phản đối của bà. Tuy nhiên, kế hoạch này cũng đổ vỡ khi các nghị sĩ bác bỏ 8 lựa chọn được đưa ra.

Một số lựa chọn bị bác với chênh lệch nhỏ, cho thấy mọi thứ không hề dễ dàng. Nếu tất cả các nghị sĩ đều bỏ phiếu, kết quả sẽ ra sao?

Bà May chưa thể tìm ra cách để vượt qua sự phản đối của Quốc hội cũng như không thể lôi kéo các nghị sĩ đồng ý với thỏa thuận đã đạt được với các nhà lãnh đạo Châu Âu. Việc lầm tưởng Brexit sẽ dễ dàng là một sai lầm hoàn toàn, và những lời hứa hẹn của các nghị sĩ với cử tri của họ sẽ phải đối mặt với một thực tế phũ phàng.

Vậy Có Còn Lựa Chọn Nào Khác?

Một con đường khác mà bà May có thể xem xét là hướng về phía trung dung, bằng cách cam kết duy trì mối quan hệ giao thương vĩnh viễn với Châu Âu. Điều này đồng nghĩa với việc tiếp tục tham gia liên minh thuế quan, loại bỏ toàn bộ thuế quan và chỉ tiêu. Cách tiếp cận này có thể giúp giải quyết bài toán hóc búa về biên giới Ireland và có thể giành được một số phiếu từ các nghị sĩ của Đảng Lao động đối lập.

Đây có thể là một “kịch bản Brexit mềm hơn” so với những gì bà May đã đàm phán với EU, nhằm giữ cho nước Anh gắn chặt với các quy định về thuế quan và tiêu chuẩn sản phẩm của EU.

Tuy nhiên, hệ lụy kéo theo là các nghị sĩ cánh hữu trong đảng của bà có thể sẽ khiến Đảng Bảo thủ bị phân liệt, điều mà bà bà muốn tránh bằng mọi giá. Vì vậy, bà đã cố gắng giành được sự đồng ý của nhóm cứng rắn, những người chủ trương “Brexit cứng” và không muốn bị ràng buộc bởi các quy định của EU.

Trong số các khả năng, việc sử dụng “Brexit mềm” có thể giúp bà May đạt được sự chấp thuận đối với việc ở lại trong liên minh thuế quan của EU. Nhưng nếu tất cả các nghị sĩ đều bỏ phiếu, điều gì sẽ xảy ra?

Dù vẫn còn chưa rõ liệu Anh sẽ rời khỏi EU hay không, nhưng có một điều chắc chắn rằng nước Anh đang chìm trong hỗn loạn.

“`